Nota biograficzna
Franciszek Karpiński urodził się 4 października 1741 roku w Hołoskowie na Pokuciu (obecnie Ukr. SRR), zmarł 16 września 1825 r. w Chorowszczyźnie w pow. woł-kowyskim (Grodzieńskie, obecnie BSRR). Pochodził z rodziny szlacheckiej, pieczętującej się herbem Korab, zaś wywodzącej się z Karpina w ziemi nurskiej (woj. warszawskie). Ojciec jego, Andrzej, zubożały szlachcic, był administratorem w Hołoskowie, wsi należącej do dóbr Potockich, matka, Rozalia, zgodnie ze świadectwem ślubu była z domu Szlachta, natomiast według przekazu poety - Spendowska. Prócz Franciszka mieli trzech synów i trzy córki, które wychowywali w wielkiej pobożności i surowości obyczajów. "W roku moim ósmym - odnotował poeta w swych Pamiętnikach - już umiejąc czytać i trochę pisać, oddał mnie ojciec do bliskich szkół stanisławowskich", do kolegium jezuitów, gdzie doskonale opanował znajomość łaciny i retoryki. Następnie odbył studia teologiczne w akademii jezuickiej we Lwowie, uzyskując w 1762 roku stopień bakałarza teologii oraz doktora filozofii i nauk wyzwolonych. W latach szkolnych "lubiąc muzykę, najbardziej na skrzypcach, chciałem się jej uczyć najusilniej - wyznał poeta w Pamiętnikach - ale ojciec z przesądów wieku tamtejszego, jak i mówić po francusku, na skrzypcach się także zakazał". Jeszcze w okresie stanisławowskim dotknął poetę ciężki cios, odumarł go "srogi, ale razem najcnotliwszy ojciec". Pod koniec ośmioletniej nauki w kolegium w Stanisławowie przeżył Karpiński młodzieńczą miłość do Marianny Broselówny, córki kapitana saskiego. "Ona to jest moja Justyna - zwierzył się na kartach Pamiętników - do której tę najpierwszą z moich sielanek: Tęsknosć na wiosnę do Justyny napisałem i którą pod tym imieniem tyle razy potem wspominałem... lat kilka - wyznał - i ja w mojej niewinnej, i ona we mnie kochała się, ale na koniec, kiedy jej zyskowne trafiło się zamęście... ja, ubogi... oświadczyłem jej, ażeby za mego rywala poszła".
Kiedy Karpiński ukończył studia teologiczne, jezuici namawiali go do stanu duchownego, jednak wolał on "być znośnym człowiekiem, niżeli niedobrym księdzem'', me czuł bowiem powołania do kapłaństwa. Natomiast już w czasie studiów wsławił się jako doskonały mówca oraz znany był - jak sam podał - "ze zręczności i dokładności pisywania pozwów albo manifestów", co skłoniło go do podjęcia pracy w lwowskiej palestrze. Ponadto zawód prawnika wydał się zyskowny ubogiemu studentowi, który przez lata nauki zmuszony był pełnić obowiązki guwernera chrzestnego syna Wacława Rzewuskiego, hetmana polnego koronnego. Szybko porzucił poeta karierę prawniczą, gdyż zbyt śliska wydała mu się ta droga. Prawdopodobnie w 1766 roku opuścił Lwów i wyjechał do Chocimierza, na Pokuciu, gdzie jego brat Antoni był proboszczem i zamieszkiwał wraz z matką
i rodzeństwem. Wkrótce przeniósł się do oddalonego o0 kilka mil Zahajpola, majątku Józefa i Marianny Po-nińskich, których synom udzielał lekcji łaciny, sam zaś przyswajał sobie francuszczyznę, nabierał ogłady towarzyskiej, czytaniem ksiąg zdobywał coraz szerszą wiedzę. "Bawiąc w tym domu czas jakiś - wyznał w Pamiętnikach - przyszło mi się rozkochać w jejmości, to była druga moja Justyna", o czternaście lat starsza od poety. Mimo dużej różnicy wieku, Karpiński wiele lal obdarzał młodzieńczym uczuciem Ponińską, czemu dał wyraz w licznych swych wierszach.
